Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

"Μέρα Μαγιού Mου Mίσεψες" - Επιτάφιος Γιάννη Ρίτσου

Έτος αφιερωμένο στο Γιάννη Ρίτσο και το ibis blog συνεχίζει τις αναφορές του στο σημαντικό Έλληνα ποιητή.  Ο “Επιτάφιος” αποτέλεσε αναμφίβολα, εκτός από σπουδαίο έργο  και μια σημαντική  αφορμή για την (επι)στροφή του Έλληνα στην ποίηση.

Μέρα Μαγιού μου μίσεψες
μέρα Μαγιού σε χάνω
άνοιξη γιε που αγάπαγες
κι ανέβαινες απάνω


Αφορμή και έμπνευση

Μάιος 1936 οι καπνεργάτες της Θεσσαλονίκης κηρύττουν απεργία ζητώντας αύξηση των ημερομισθίων(αφιέρωμα Α,Β). Σύντομα και άλλα εργατικά συνδικάτα ενώνονται μαζί τους και η απεργία αποκτά πανεργατικό χαρακτήρα. Οι αστυνομικές αρχές απαγορεύουν στην πορεία των εργατών να πλησιάσει στο κτίριο διοίκησης της πόλης. Στις 9 Μαΐου πραγματοποιούνται σοβαρά επεισόδια μεταξύ διαδηλωτών και τοπικών αρχών που έχουν σαν απολογισμό δεκάδες τραυματίες και 12 νεκρούς. Ο λαός της Θεσσαλονίκης ξεσηκώνεται και η απεργία αποκτά χαρακτήρα εξέγερσης.
1936.Η μητέρα του δολοφονημένου διαδηλωτή Τάσου Τούση οδύρεται μπρος στο σκοτωμένο παιδί της. Η φωτογραφία αυτή έμεινε σαν σύμβολο του Μάη του 36 στη ΘεσσαλονίκηΑυτή η μέρα είναι παραπάνω από σημαδιακή όχι μόνο για τα θλιβερά επεισόδια αλλά κυρίως  γιατί αποτέλεσε την αφορμή για την ποιητική στροφή ενός ολόκληρου έθνους.
Την επόμενη μέρα δημοσιεύεται στην εφημερίδα Ριζοσπάστης η εικόνα της μάνας του διαδηλωτή Τάσου Τούση, που θρηνεί πάνω από το άψυχο σώμα του γιου της(φωτογραφία αριστερά). Ο Γιάννης Ρίτσος στιγματίζεται  και εμπνέεται από τον θρήνο της μάνας και ξεκινά να γράφει τους πρώτους στίχους από τον "Επιτάφιο". Σε 3 μέρες γράφει 14 από τα 20 συνολικά ποιήματα και δημοσιεύει 3 από αυτά στο φύλλο της εφημερίδας του Ριζοσπάστη στις 12 Μαΐου. Εν το μεταξύ ο αγώνας των εργαζομένων δικαιώνεται με την αποδοχή των αιτημάτων τους, την ίδια ώρα που το έργο του Ρίτσου λογοκρίνεται έντονα από τοπικές αρχές και πολιτικούς. Στις 8/6/1936 ο «Επιτάφιος» κυκλοφορεί σε 10.000 αντίτυπα, ενώ το εξώφυλλο του βιβλίου(ξυλογραφία) επιμελείται ο χαράκτης Λυδάκης. Η έκδοση προκαλεί έντονες αντιδράσεις από τη δικτατορία Μεταξά οι οποίες και οδηγούν στην πυρά πληθώρα αντιγράφων. 


Μελοποίηση και δημοσίευση

Με τα γεγονότα του Β΄ παγκοσμίου πολέμου, της κατοχής και του εμφυλίου η Ελλάδα  χάνει μέρος από την normalπολιτιστική της αίγλη. Ο "Επιτάφιος", μετά από τον 20χρονο παραγκωνισμό του, είναι έτοιμος να δώσει νέα πνοή στην ελληνική ποίηση. Ο Ρίτσος με την επιστροφή του από την εξορία αναδημοσιεύει τα έργα του και στέλνει τον "Επιτάφιο" στον Μίκη Θεοδωράκη με την αφιέρωση «το βιβλίο τούτο κάηκε από τον Μεταξά  στα 1938 κάτω από τους Στύλους του Ολυμπίου Διός»
Ο συνθέτης μελοποιεί τμήμα του έργου στο αυτοκίνητό του περιμένοντας την γυναίκα του να επιστέψει από τα ψώνια της σε ένα παρισινό σούπερ μάρκετ. Σημειώνει με μολύβι τις νότες στο περιθώριο κάθε σελίδας του βιβλίου που του είχε στείλει ο Ρίτσος. Ο Μίκης στέλνει την μουσική σύνθεση στον Μάνο Χατζιδάκη, το Γιάννη Ρίτσο και τον Βύρωνα Σάμιο. 


Ο Μπιθικώτσης και οι αντιδράσεις 
 
bithikotsis_manos_mikisO Χατζιδάκης ηχογραφεί την πρώτη λυρική έκδοση με τη φωνή της Νάνας Μούσχουρη. Το αποτέλεσμα δεν ικανοποιεί το Γιάννη Ρίτσο αλλά και τον ίδιο τον Μίκη Θεοδωράκη που βρίσκει στο πρόσωπο του Γρηγόρη Μπιθικώτση τον τέλειο εκφραστή(**). Ο λαϊκός και αγωνιστικός χαρακτήρας του έργου κάνουν διστακτικό ακόμα και τον ποιητή. Οι αντιδράσεις κυρίως για την επιλογή του ερμηνευτή(***) ήταν έντονες από διανοούμενους και πολιτικούς της εποχής, γιατί μέχρι τότε ο Μπιθικώτσης τραγουδούσε μόνο ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια. Το έργο εκδίδεται τελικά το 1961, για πρώτη φορά σε δίσκο 33 στροφών, με τη φωνή(****) του Γρηγόρη Μπιθικώτση.
Το εκπληκτικό αποτέλεσμα και η απολαβή του κόσμου κάνουν τον Γιάννη Ρίτσο να δηλώσει: "Ήμουν λάθος! Ακριβώς εκεί ο Επιτάφιος συνάντησε τους απλούς ανθρώπους. Κι εκείνοι του δόθηκαν με τη σειρά τους. Κατάλαβαν το ποίημα. Το έκαναν δικό τους!"

Ο Γιάννης Ρίτσος δηλώνει στον ίδιο τον Μίκη Θεοδωράκη:
"Ήταν τα πρώτα ποιήματα μου που είχαν μελοποιηθεί. Μου έκανε τρομερή εντύπωση, μα είναι δυνατόν η ποίηση να βρει μια πλήρη αντιστοιχία με την μουσική. Μέχρι τίνος έλεγα ότι η κάθε τέχνη είναι αυτάρκης και δεν έχει ανάγκη από την βοήθεια της άλλης. Αλλά όταν έγραψες τον Επιτάφιο και αργότερα φυσικά την Ρωμιοσύνη που ήταν η μεγάλη δόξα σου, είπα πραγματικά ότι εδώ πέρα είναι ένας δρόμος για να πλησιάσει η ποίηση μέσο της μουσικής εκείνους τους ανθρώπους που δεν θα τους πλησίαζε ίσως ποτέ"
 
Από τον θρήνο στη κορύφωση
 
O  Επιτάφιος αποτελεί έργο ξεχωριστό που συνδυάζει μοναδικά  το λαϊκό στοιχείο, την έντεχνη μουσική και την ποίηση. Ήταν η αρχή, το πρώτο βήμα για να έρθει ο Έλληνας κοντά στην ποίηση.

Γλαφυρά περιγράφονται τόσα συναισθήματα: ο πόνος, ο θάνατος, η μοίρα, ο θρήνος, το μοιρολόι και τελικά η ανάσταση. Από τον θρήνο στην κορύφωση.
  • Δείτε ένα σημαντικό αφιέρωμα από το κανάλι της βουλής ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ: Ρίτσος διαβάζει, Μίκης διευθύνει... .Ερμηνεύει η Μαρία Φαραντούρη
  • Μπορείτε να κατεβάσετε το έργο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ από εδώ
  • Κατεβάστε και ακούστε τις δισκογραφικές παρουσίες του Γιάννη Ρίτσου εδώ.


(*) Ο Επιτάφιος είναι το πρώτο έργο που παρουσιάζει ο Μίκης Θεοδωράκης μετά την επιστροφή του από το Παρίσι.
(**)Το έργο εκδίδεται και πάλι το 1963 με την Μαίρη Λίντα και τον Μανώλη Χιώτη
(***)Ο Γιάννη Ρίτσος μιλά για τον Γρηγόρη Μπιθικώτση.
(****)Τη φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση συνοδεύει το μπουζούκι του Μανώλη Χιώτη. 



Σχόλια

Ο χρήστης blogo είπε…
Γεια σου συναδελφε,
ειμαι ο Στεφανος, ειμαι 22 χρονων και σπουδαζω Δημοσιογραφια.Ειμαι απο το Ηρακλειο της Κρητης και σπουδαζω Αθηνα.
Μου αρεσει πολυ το blogging, με το οποιο ασχολουμαι αρκετο καιρo.Μου αρεσει πολυ να διαβαζω blogs και να γραφω στα δικα μου.Γενικα μου αρεσει το διαβασμα.Διαβαζω εφημεριδες, περιοδικα.Μου αρεσει επισης πολυ η τηλεοραση, το ιντερνετ, το σινεμα, το θεατρο και η μουσικη.Ακουω ποπ και ροκ μουσικη, ελληνικη και ξενη.
Εχω δυο blogs.
Το ενα ασχολειται με τα ελληνικα blogs: http://blogo-gr.blogspot.com
Το αλλο ασχολειται με την ελληνικη τηλεοραση: http://vlepo-tv.blogspot.com
Επισκεψου τα οταν μπορεις και αν θες βαλε τα στα links σου.Περιμενω σχολια, παρατηρησεις και προτασεις.
Ευχαριστω και καλη συνεχεια στο δικο σου blog.
Ο χρήστης PETROULA είπε…
Geia soy synadelfe, eimai i Petroula kai lew ton kairo. Tha vreksei spam apo bloggers, an theleis vale to kilotaki mou sta links dexia sou ki ama s aresei tha valw ki egw to vrakaki sou sta dika mou links, n ami vrehomaste apo bloggers pou psahnoun episkepseis apo sponta. Ti les?

Afta. Teleiwsa.
Ο χρήστης Ibis.blog είπε…
@blogo
Ειλικρινά δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε την κίνηση σου να αφήσεις το εκτός θέματος σχόλιο σου.
Η απορία μας φτάνει στα όρια του θυμού όταν συνειδητοποιούμε την ανάρτηση που επέλεξες για να αφήσεις το spam-σχόλιο σου. Είναι λυπηρό....για σένα.

Ψαρεύοντας σε ξένες γειτονίες

Υ.Γ.: Τουλάχιστον θα μπορούσες να αλλάξεις τα spam-σχόλια σου που αφήνεις δεξιά-αριστερά. Το copy paste ΔΕΝ είναι ταλέντο.
Ο χρήστης Ibis είπε…
Σχετικά μπορείτε να διαβάσετε ένα ολοκληρωμένο αφιέρωμα στις εργατικές πρωτομαγίες στον παρακάτω σύνδεσμο.

http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&ct=1&artId=4572434
Ο χρήστης aftercrisis είπε…
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Ο χρήστης aftercrisis είπε…
Μάης 1936: Η ζωή και ο θάνατος του Τάσου Τούση, του ανθρώπου που έγινε σύμβολο
Η εποχή κοινωνικής και πολιτικής κρίσης του Μεσοπολέμου, δοσμένη μέσα από την πορεία ενός ανθρώπου

http://aftercrisisblog.blogspot.gr/2014/04/blog-post_30.html

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας – Έτος Αφιερωμένο στον Γιάννη Ρίτσο

Το 2009 συμπληρώνονται 100 χρόνια από την γέννηση του Γιάννη Ρίτσου και η χρονιά που διανύουμε είναι αφιερωμένη στον Έλληνα ποιητή. Το ibis blog συνεχίζει τις αναφορές του σπουδαίο πνευματικό και σας παρουσιάζει τα 18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας. Μια σπουδαία ποιητική αναφορά που ίσως αποτελεί την πιο εκφραστική,συναισθηματική και συνάμα πλούσια γλαφυρή, περιγραφή της ελληνικής ψυχοσύνθεσης. Την ρωμιοσύνη μην την κλαις.....
Ο Γιάννη Ρίτσος συλλαμβάνεται από την χούντα και εξορίζεται στην Γυάρο, την Σάμο και την Λέρο. Κάτω από δύσκολες συνθήκες ο ποιητής συνθέτει τα ποιήματα και τα στέλνει κρυφά στον αυτοεξόριστο Μίκη που βρίσκεται στην Γαλλία. Ο ποιητής γράφει τα τετράστιχα μετά από παρότρυνση του Έλληνα μουσικοσυνθέτη. Ο Μίκης βρίσκεται στο Παρίσι και μελοποιεί (1971 – 1973) τα 18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας τα οποία παρουσιάζονται στις 17/01/73 στο Albert Hall. Η επιρροή στο στίχο από τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα της εποχής είναι κάτι παραπάνω από εμφανής.

Mέχρι Tο Eπόμενο Tέλος

Αγναντεύοντας την διαδικτυακή του παρουσία το ibisclub.blogspot.com ολοκληρώνει το
ταξίδι του στην ελληνική blogoσφαιρα...
μέχρι το επόμενο...

Τα λέμε σύντομα από τον νεό μας διαδικτυακό σύννεφο.
Οι ibis σκέψεις.....θα μας συνοδεύουν και εκει.


“Nothing is more powerful than an idea whose time has come.” - Victor Hugo

Ω γλυκύ μου έαρ

Εγκώμια - Επιτάφιος Θρήνος - Αι γενεαί πάσαι
( Στάση Τρίτη )


Ω γλυκύ μου έαρ, γλυκύτατόν μου Τέκνον, πού έδυ σου το κάλλος;
Υιέ Θεού παντάναξ, Θεέ μου πλαστουργέ μου, πώς πάθος κατεδέξω;

Έρραναν τον τάφον αι Μυροφόροι μύρα, λίαν πρωί ελθούσαι.
Ω Τριάς Θεέ μου, Πατήρ Υιός και Πνεύμα, ελέησον τον κόσμον.
Ιδείν την του Υιού σου, Ανάστασιν, Παρθένε, αξίωσον σους δούλους.

- Ολόκληρο το τροπάριο εδώ και εδώ

[ Φωτογραφία ] : boston